Zorns Lemma (Hollis Frampton, 1970)

Zorns Lemma is het structuralistische meesterwerk van avant-gardist Hollis Frampton. In minder dan een uur tijd wordt een zich steeds herhalende stroom aan woorden geprojecteerd. Deze stroom voltrekt zich volgens de orde van het alfabet, want elk woord is gekoppeld aan een specifieke letter. Na verloop van tijd worden de woorden vervangen door ‘betekenisloze’ beelden. In dit geheugenspel is het de taak van de kijker om het beeld te verbinden aan de oorspronkelijke letter. Klinkt misschien saai maar is het niet!

Cinema als geheugenspel

Verschillende factoren gooien tijdens dit geheugenspel roet in het eten: de één seconde durende projectie van het vervangen beeld is namelijk een opname van iets volkomen banaal. Dit banale vraagt juist om aandacht, omdat je immers intuïtief wilt weten wat er – bijvoorbeeld – gebeurt met de muur die door een kunstenaar wordt beschilderd, of met de man die neurotisch over straat beweegt. Maar naast de aanwezigheid van enkele mini-narratiefjes in de vervangen plaatjes, blijven de beelden die zijn gekoppeld aan een woord ook nog steeds verwijzen naar betekenis. Al dan niet bewust bekijk je de woorden en verwerk je de betekenis van ‘keep’, ‘bully’, ‘cock’ of whatever. Een seconde duurt echter niet lang en de opdracht van Frampton – let op en participeer in dit geheugenspel! – blijft fier overeind staan.

Volledige participatie

Het is dus taak om een afweging te maken: focus ik me op de betekenis van woorden, kijk ik naar de voortgang van de specifieke beelden of geef ik m’n drive naar volledig begrip op en probeer ik ‘het spel uit te spelen’? Het verlangen naar met name dit laatste maakt het tot een uitermate onderhoudende film en hét toonbeeld van participatie-cinema. Daar waar ik mezelf bij een willekeurige film altijd maar laat leiden door het getoonde en ik vaak (zelfs in pseudo-spannende whodunits) achter de feiten aanhobbel, daar had ik hier een actieve houding. Deze participatie-modus is ongekend en alleen al daarom verdient Zorns Lemma een grote pluim.

Bekijk de film op YouTube