Expanded Cinema in EYE


In EYE is sinds gisteren de tentoonstelling Expanded Cinema te zien. Hierin tonen de filmmakers Isaac Julien, Yang Fudong en Fiona Tan hoe film op inventieve wijze uit zijn voegen kan barsten. De beperkingen van het witte doek zijn voorbij. Met behulp van meerdere schermen geven de drie kunstenaars hun ambitieuze ideeën over onder andere tijd, identiteit en geschiedenis prijs. En dat niet alleen. Ook als bezoeker komt een nieuwe vorm van filmbeleving op je af: diverse schermen vechten continu om je aandacht in de smaakvol ingerichte expositieruimtes van EYE. Oude kaders worden doorbroken.

Een splitscreen is niets nieuws onder de zon. Ook van een triptych kijken we niet raar op, getuige het succes van bijvoorbeeld Napoléon (1927). Laat staan dat we verbaasd zijn over vier gelijktijdige frames, zoals in Timecode (2000) naar voren kwam. Al deze films zijn echter aan de kaders van het scherm gebonden. Logisch ook, want je treft in een bioscoopzaal slechts één doek aan. Voor wat horizonverbreding moeten we ons wenden naar een museale omgeving zoals die van EYE. Alleen daar kunnen we proeven van nieuwe zienswijzen. Julien, Fudong en Tan wagen drie moedige pogingen.

1. Isaac Julien – Ten Thousand Waves.

Ten Thousand Waves (2010) is zonder enige twijfel het paradepaardje van Expanded Cinema. Met maar liefst negen grote schermen word je overrompeld door beelden. In vijftig minuten brengt Julien drie verhalen aan het licht: de verdrinkingsdood van 21 Chinese kokkelplukkers; de legende van zeegodin Mazu; en een interpretatie van de stille film Shen nu (1934). De verhalen zijn secundair. Meer dan poëtische voice-overs – van het soort ‘tikkeltje pretentieus’ – en Chinees gewauwel horen we namelijk niet. Daardoor wordt het lastig om van dit alles écht chocola te maken.

Het is vooral de audiovisuele kracht van de film-installatie die indruk wekt. De negen schermen zijn uiterst tactisch in de ruimte gepositioneerd, zodat je ze vrijwel allemaal tegelijk kunt zien. Julien maakt hier afwisselend gebruik van. Het ene moment overspoelt hij je met beelden op alle negen schermen; het andere moment navigeert hij je blik naar slechts één scherm in de ruimte. Dit zorgt voor interessante visuele ritmes. Zeker wanneer Maggie Cheung plots in close-up op verschillende schermen te zien is.

2. Yang Fudong – Fifth Night.

In Fifth Night schoot Yang Fudong één scène vanuit zeven verschillende camerahoeken. Deze posities smeerde hij uit over evenzoveel schermen. Gedurende tien minuten zien we op elk scherm verschillende delen van één overkoepelende locatie. Deze ruimte blijft als geheel altijd buiten beeld. Het is aan ons als kijker om de puzzelstukjes op hun plek te laten vallen. Deze desoriëntatie van ruimte (en narratief) wekt in het begin wel indruk. Al scannend probeer je de locatie ‘kloppend’ te maken. Na verloop van tijd heb je echter door hoe de vork in de steel zit. Wat dan overblijft, is weinig soeps. De karakters in de scène lopen namelijk maar wat apathisch rond. Chinese zombies die vervreemden en vereenzamen als gevolg van China’s socio-economische ommekeer? Ik weet het niet. Veel aanknopingspunten voor narratieve betekenis zijn er niet te vinden. Zo is het vooral op conceptueel (en stilistisch) vlak een interessante film.

3. De loops van Fiona Tan.

“A story should have a beginning, a middle, and an end… but not necessarily in that order.” (Jean-Luc Godard).

“Een begin, midden en eind? Ben jij mal, niets van dat alles!”, moet Fiona Tan gedacht hebben. In de tentoonstelling komen twee films van haar aan bod, A Lapse of Memory (2007) en Saint Sebastian (2001). Allebei kunnen ze oneindig doorgaan, zonder aanvang en eind. A Lapse of Memory spreekt het meest tot de verbeelding. Hierin zien we een kluizenaar in een verlaten paleis ronddwalen. Met een zinderende enscenering en associatieve montage in de geest van Aleksandr Sokurov, volgen we zijn beslommeringen. Een lust voor het oog. Ondertussen mijmert de voice-over over allerlei aspecten van zijn leven. Mijmeringen die niet allemaal tot me doordrongen. Niet alleen omdat ik was afgeleid door de pracht van de beelden, maar ook door de aard van de voice-over. Het contrast van de heldere vrouwenstem en oude man werkte niet. De keuze voor een krakerige mannenstem was wellicht beter geweest.

Isaac Julien, Yang Fudong, Fiona Tan treden in Expanded Cinema ieder op hun eigen manier buiten de geijkte filmpaden. Hoewel ik niet van elke film gecharmeerd was, liet het me wel de begrenzing van film zien, en hoe het die kon doorbreken.

Expanded Cinema: Isaac Julien, Fiona Tan, Yang Fudong is nog tot en met 2 december in het nieuwe filmmuseum EYE te zien.